CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG VÀ LUYỆN TẬP CHO NGƯỜI TĂNG HUYẾT ÁP

Nguyên tắc chung trong điều trị tăng huyết áp là kết hợp giữa điều trị bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ với thay đổi lối sống, nhằm kiểm soát huyết áp đạt mức mục tiêu phù hợp với từng người bệnh. Đối với nhiều người bệnh, mục tiêu huyết áp thường được duy trì dưới 140/90 mmHg; ở một số trường hợp có bệnh lý kèm theo như đái tháo đường, suy tim, bệnh thận hoặc có nguy cơ tim mạch cao, bác sĩ có thể chỉ định mức huyết áp mục tiêu thấp hơn, thường hướng tới dưới 130/80 mmHg nếu người bệnh dung nạp tốt. Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, vấn đề ăn uống và tập luyện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc điều trị bệnh và phòng ngừa biến chứng của bệnh.

1. Chế độ ăn

- Giảm muối, giàu kali và canxi: Nhu cầu muối ăn trung bình của một người khoảng 15g/ngày, trong đó có tới 10g sẵn có trong thực phẩm tự nhiên, vì vậy chỉ nên bổ sung thêm 5g muối tức là một thìa cà phê muối ăn/ngày là đủ. Trong khi đó, một khảo sát gần đây đã cho biết, người Việt Nam chúng ta đang có khuynh hướng ăn khá nhiều muối. Lượng muối trung bình mỗi người tiêu thụ từ 8,1g mỗi ngày, trong khi lượng khuyến cáo không quá 5g. Như vậy, lượng muối ăn đã nhiều hơn 1,6 lần so với khuyến cáo. Vì vậy, đây cũng là một trong các yếu tố gây tăng huyết áp ở nước ta. Để làm giảm yếu tố nguy cơ gây bệnh tăng huyết áp, nên hạn chế lượng muối khi nấu ăn, giảm sử dụng nước mắm, nước tương, hạt nêm và các loại gia vị chứa nhiều muối. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, thịt muối, cá khô, dưa cà muối và các loại mắm. Ưu tiên thực phẩm tươi, tăng cường rau xanh, trái cây và sử dụng các loại gia vị tự nhiên như hành, tỏi, gừng, tiêu, chanh để tạo vị thay cho muối.

- Xây dựng khẩu phần ăn hợp lý: Ăn nhiều trái cây, rau, các thực phẩm ít chất béo, giảm ăn các loại mỡ bão hòa và mỡ toàn phần. Mỗi ngày nên ăn đủ 3 bữa chính, có thể bổ sung 1–2 bữa phụ tùy nhu cầu. Tăng cường rau xanh và trái cây, ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu. Trong mỗi bữa ăn, nên dành khoảng một nửa khẩu phần cho rau củ và trái cây (bơ, dưa hấu, chuối,…). Nên ăn nhiều cá, hải sản và giảm các loại thịt đỏ như: thịt lợn, thịt bò; ăn giảm mỡ động vật và lòng đỏ trứng vì chúng có hàm lượng mỡ bão hòa cao, là nguồn gốc phát sinh ra các chứng xơ vữa khiến tăng huyết áp. Nên ăn chất béo có nguồn gốc thực vật, các loại dầu thực vật, dầu cá và một số hạt có chất béo như: hạt mè, hạt hướng dương, hạt hạnh nhân. Acid béo omega-3 trong cá và các loại hạt này có tác dụng làm hạ cholesterol xấu, tăng lượng cholesterol tốt và giảm nguy cơ máu đông.

- Bỏ các thói quen xấu có hại (uống rượu bia, hút thuốc lá): Uống nhiều rượu, bia có liên quan chặt chẽ với tình trạng tăng huyết áp và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Vì vậy, người bệnh tăng huyết áp nên hạn chế tối đa việc sử dụng rượu, bia, tốt nhất là không uống.

Bên cạnh đó, hút thuốc lá làm tăng huyết áp, gây tổn thương thành mạch và thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, từ đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến chứng tim mạch khác. Người bệnh tăng huyết áp cần chủ động bỏ thuốc lá và tránh tiếp xúc với khói thuốc lá để bảo vệ tim mạch và nâng cao hiệu quả kiểm soát huyết áp.

2. Tập luyện thể dục thể thao

Tập luyện thường xuyên giúp cải thiện tuần hoàn, tăng độ đàn hồi của mạch máu, kiểm soát cân nặng và góp phần hạ huyết áp. Nhưng cần phải nhớ rằng, phải qua 2-3 tháng tập luyện thường xuyên huyết áp mới bắt đầu hạ xuống, bởi vậy tập luyện đòi hỏi phải kiên trì. Tuỳ theo tình trạng sức khỏe có thể lựa chọn các hoạt động phù hợp như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc tập thể dục nhẹ, duy trì khoảng 20–30 phút mỗi ngày, tăng dần thời gian và cường độ theo khả năng. Người bệnh cần tập luyện đều đặn, kiên trì và kết hợp dùng thuốc đúng chỉ định của bác sĩ. Nếu huyết áp rất cao hoặc có bệnh tim mạch kèm theo, cần được nhân viên y tế tư vấn trước khi bắt đầu hoặc tăng cường độ tập luyện. Vận động đúng cách, đều đặn và phù hợp với sức khỏe sẽ giúp kiểm soát huyết áp.

Lê Tuyến