Nuôi con bằng sữa mẹ: Khởi đầu bền vững từ những thực hành tốt sẵn có

Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Thu Thảo truyền thông về sức khỏe sinh sản cho phụ nữ Công ty Điện lực Hải Phòng

Theo báo cáo đánh giá hoạt động dinh dưỡng trẻ dưới 5 tuổi năm 2025 của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hải Phòng, tỷ lệ trẻ được bú mẹ trong vòng một giờ đầu sau sinh đạt 75%, trong khi tỷ lệ trẻ được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu mới đạt 47%. Những con số này cho thấy công tác nuôi con bằng sữa mẹ đã có chuyển biến tích cực, song vẫn còn khoảng cách đáng kể so với mục tiêu mong muốn.

Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Thu Thảo, Khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hải Phòng cho biết, nuôi con bằng sữa mẹ luôn được ngành y tế xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Những năm gần đây, nhận thức của các bà mẹ về lợi ích của sữa mẹ đã được cải thiện rõ rệt nhờ hoạt động truyền thông và tư vấn được triển khai thường xuyên tại cơ sở y tế cũng như cộng đồng.

Tuy nhiên, tỷ lệ nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Không ít bà mẹ còn thiếu kiến thức, lo lắng không đủ sữa, phải quay trở lại làm việc sớm hoặc chịu tác động từ quảng cáo sữa công thức. Đây là những rào cản mà ngành y tế đang tiếp tục tập trung tháo gỡ.

Giờ đầu sau sinh - “thời điểm vàng” của trẻ sơ sinh

Theo các chuyên gia sản nhi, giờ đầu sau sinh được coi là “thời điểm vàng” để bắt đầu nuôi con bằng sữa mẹ. Khi được đặt da kề da và bú mẹ sớm, trẻ sẽ nhận được sữa non - nguồn dinh dưỡng và “vắc xin tự nhiên” đầu tiên.

Sữa non chứa nhiều kháng thể giúp phòng nhiễm khuẩn và các bệnh lý thường gặp ở trẻ sơ sinh. Đối với người mẹ, việc cho con bú sớm giúp kích thích tiết sữa nhanh hơn, tăng co hồi tử cung và giảm nguy cơ băng huyết sau sinh. Đây là biện pháp chăm sóc thiết yếu mang lại lợi ích đồng thời cho cả mẹ và bé. Tại nhiều cơ sở y tế trên địa bàn thành phố, thực hành da kề da sau sinh và bú mẹ sớm đang được duy trì thường quy. Theo bác sĩ Thảo, việc phát huy những thực hành tốt sẵn có chính là tinh thần cốt lõi của chủ đề Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm nay.

Thực tế cho thấy, nhiều bà mẹ chưa duy trì được việc nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu do thiếu kiến thức và kỹ năng. Không ít người chưa biết cách cho trẻ bú đúng, cách vắt và bảo quản sữa hoặc xử trí khi gặp tình trạng căng tức vú, ít sữa. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ từ gia đình còn hạn chế. Quan niệm “ít sữa”, “sữa không đủ chất” khiến nhiều gia đình cho trẻ dùng thêm sữa công thức hoặc ăn bổ sung quá sớm.

Áp lực công việc cũng là nguyên nhân đáng kể. Nhiều bà mẹ phải đi làm sớm trong khi nơi làm việc chưa bố trí thời gian và không gian phù hợp để vắt, trữ sữa. Những trường hợp sinh mổ, mẹ có bệnh lý sau sinh hoặc trẻ bú kém càng gặp nhiều khó khăn hơn trong việc duy trì nguồn sữa. “Nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ là trách nhiệm của người mẹ mà cần sự đồng hành của gia đình, nơi làm việc và toàn xã hội”, bác sĩ Thảo nhấn mạnh.

Để hỗ trợ phụ nữ mang thai và bà mẹ sau sinh, CDC Hải Phòng đang triển khai đồng bộ nhiều hoạt động từ truyền thông cộng đồng, tư vấn trực tiếp đến đào tạo cán bộ y tế. Tại Phòng khám Sản của CDC Hải Phòng, trung bình mỗi ngày có khoảng 15-20 phụ nữ mang thai và bà mẹ đến khám. Tất cả đều được lồng ghép tư vấn về lợi ích của sữa mẹ, kỹ thuật cho bú đúng, cách duy trì nguồn sữa và xử trí những khó khăn thường gặp.

Bác sĩ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hải PHòng khám sức khỏe và tư vấn cho sản phụ về chăm sóc thai kỳ và lợi ích của nuôi con bằng sữa mẹ

Hằng năm, CDC tổ chức các lớp tập huấn lồng ghép trong chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, chương trình làm mẹ an toàn và chương trình chăm sóc dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời. Riêng năm 2026, dự kiến mở 6 lớp tập huấn cho 228 học viên nhằm nâng cao kỹ năng tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ cho cán bộ y tế tuyến cơ sở. Song song với đó, CDC phối hợp với các bệnh viện chuyên khoa sản duy trì mô hình hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ, thực hiện chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau sinh, đồng thời đẩy mạnh truyền thông trên nền tảng số và tại cộng đồng.

Hướng tới mục tiêu trên 60% trẻ được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ

Theo kế hoạch đến năm 2030, Hải Phòng đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ trẻ được bú mẹ trong vòng một giờ đầu sau sinh trên 70%, nâng tỷ lệ trẻ được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu lên trên 60% và duy trì tỷ lệ trẻ tiếp tục được bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn trên 50%.

Để đạt được mục tiêu này, ngành y tế sẽ tiếp tục đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi, nâng cao chất lượng tư vấn cho phụ nữ mang thai và bà mẹ sau sinh, tăng cường đào tạo và giám sát chuyên môn tại tuyến cơ sở, đồng thời phối hợp với các doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc thân thiện với bà mẹ nuôi con nhỏ.

Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Thảo khẳng định, sữa mẹ không chỉ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ mà còn là “vắc xin tự nhiên” giúp tăng cường miễn dịch và hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện về thể chất lẫn trí tuệ. Bác sĩ Thảo chia sẻ: “Mỗi gia đình hãy đồng hành cùng người mẹ để trẻ được bú mẹ sớm trong giờ đầu sau sinh, được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn. Nuôi con bằng sữa mẹ chính là khoản đầu tư bền vững cho tương lai của trẻ và cộng đồng”.

Trong nhịp sống hiện đại với nhiều lựa chọn dinh dưỡng, dòng sữa mẹ vẫn giữ nguyên giá trị không gì thay thế được. Mỗi giọt sữa đầu đời không chỉ nuôi dưỡng cơ thể nhỏ bé mà còn đặt nền móng cho một thế hệ khỏe mạnh hơn, bắt đầu từ những thực hành tốt đã và đang được duy trì mỗi ngày tại gia đình và cơ sở y tế.

                                                                                 Hải Hà