Hải Phòng là đô thị lớn, trung tâm dịch vụ – du lịch, có mạng lưới chợ, cơ sở chế biến và kinh doanh thực phẩm dày đặc. Bối cảnh mở rộng không gian quản lý sau sáp nhập địa giới hành chính đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Phóng viên CDC Hải Phòng đã có cuộc trao đổi với ông HOÀNG ANH TÙNG, Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm thành phố về vấn đề này.
Ông Hoàng Anh Tùng, Chi cục trưởng Chi cục An toàn Vệ sinh thực phẩm thành phố Hải Phòng
– Từ góc độ cơ quan chuyên môn, ông cho biết thực trạng an toàn vệ sinh thực phẩm trên địa bàn Hải Phòng hiện nay ra sao? Những nguy cơ nào đang được coi là sát sườn nhất đối với người dân?
– Hải Phòng có đặc thù rất riêng vừa là trung tâm tiêu thụ lớn của vùng, vừa có nhiều khu vực sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng và khai thác thủy sản, lại phát triển mạnh dịch vụ du lịch. Chính sự đa dạng đó khiến an toàn vệ sinh thực phẩm luôn là nhiệm vụ phức hợp, đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt.
Về mặt tích cực, phải nói rằng nhận thức của xã hội đã thay đổi nhiều. Phần đông doanh nghiệp, cơ sở chế biến quy mô công nghiệp ngày càng đầu tư bài bản: bếp ăn tập thể áp dụng quy trình một chiều, có hợp đồng cung cấp nguyên liệu rõ ràng; nhiều nhà hàng, khách sạn tại các địa bàn trung tâm thực hiện nghiêm việc lưu mẫu thức ăn, sử dụng phụ gia nằm trong danh mục cho phép. Người tiêu dùng Hải Phòng cũng quan tâm hơn tới nhãn mác, hạn sử dụng, nguồn gốc sản phẩm, tạo sức ép tự nhiên để cơ sở kinh doanh phải điều chỉnh hành vi.
Tuy vậy, nguy cơ vẫn hiện hữu ở ba khu vực chính. Thứ nhất là chợ truyền thống và thực phẩm tươi sống. Hải Phòng tiêu thụ lượng lớn thịt, rau củ, thủy hải sản. Ở một số sạp hàng, việc bảo quản còn phụ thuộc điều kiện thời tiết. Ngành chức năng thường phát hiện các lỗi như để thực phẩm trực tiếp xuống nền, sử dụng thớt dao chung cho đồ sống – chín hay bán sản phẩm chưa có chứng từ đầu vào. Những vi phạm này nhìn thì nhỏ nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới bữa ăn của từng gia đình.
Thứ hai là thức ăn đường phố. Văn hóa ẩm thực Hải Phòng nổi tiếng với bánh đa cua, hải sản nướng, các quán ăn đêm phục vụ du khách. Phần lớn người bán chấp hành tốt, nhưng vẫn còn hộ chưa có kiến thức đầy đủ về phụ gia, phẩm màu; thói quen dùng nguyên liệu chế biến sẵn không rõ nơi cung cấp. Đây là lĩnh vực khó nhất vì cơ sở thay đổi liên tục, giờ hoạt động kéo dài.
Thứ ba là dịch vụ ăn uống đông người. Hải Phòng có hàng vạn công nhân tại các khu công nghiệp, số lượng trường học và bệnh viện lớn. Chỉ cần một sơ suất nhỏ ở bếp ăn tập thể là có thể gây sự cố cho rất nhiều người. Do đó, Chi cục xếp nhóm này vào diện giám sát đặc biệt, nhất là cơ sở cung cấp suất ăn sẵn, cơ sở chế biến thực phẩm cho trường học.
Qua thực tế cho thấy rủi ro an toàn vệ sinh thực phẩm ở vùng đô thị hóa nhanh thường tập trung vào khâu trung gian như vận chuyển, sơ chế và kinh doanh nhỏ lẻ. Do đó, không thể chủ quan, lơ là công tác bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm.
– Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hải Phòng đã và đang triển khai những biện pháp gì trong thực tiễn để giải quyết các nguy cơ nêu trên?
– Quan điểm của chúng tôi là kết hợp chặt giữa quản lý nhà nước với hỗ trợ cơ sở tuân thủ, chứ không chỉ đi kiểm tra rồi xử phạt.
Trước hết là tổ chức kiểm tra theo hướng có trọng điểm. Hằng năm, Chi cục xây dựng kế hoạch chi tiết, phân loại cơ sở theo nguy cơ. Những địa bàn có mật độ kinh doanh cao, chợ đầu mối, khu du lịch, khu công nghiệp được ưu tiên nhiều lượt hơn. Kiểm tra không chỉ hồ sơ pháp lý mà còn điều kiện thực hành: test nhanh hàn the, phẩm màu, formol; lấy mẫu định lượng vi sinh, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Việc lấy mẫu giúp cảnh báo sớm, tránh tình trạng chỉ nhìn bằng cảm quan.
Đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn. Đây là giải pháp bền vững. Chúng tôi tổ chức tập huấn cho ba nhóm gồm cán bộ quản lý tuyến cơ sở, chủ cơ sở sản xuất kinh doanh và người lao động trực tiếp chế biến. Nội dung rất cụ thể, sát món ăn Hải Phòng như: cách sử dụng phụ gia trong bánh, giò chả; bảo quản hải sản; phòng ô nhiễm chéo trong chế biến bánh đa cua; quy trình cho bếp ăn trường học.
An toàn vệ sinh thực phẩm liên quan ít nhất ba lĩnh vực: y tế, công thương, nông nghiệp; chưa kể quản lý thị trường, Công an, chính quyền địa phương. Do đó, việc tăng cường phối hợp liên ngành luôn được chú trọng. Các tổ kiểm tra liên ngành của Hải Phòng giúp mỗi vụ việc được nhìn toàn diện. Nhờ vậy, hiệu quả răn đe cao hơn nhiều so với cách làm đơn lẻ.
Quản lý chặt cơ sở cung cấp suất ăn sẵn. Yêu cầu các đơn vị này phải có hợp đồng đầu vào, phương tiện vận chuyển chuyên dụng, lưu mẫu, sổ kiểm thực ba bước. Chú trọng kiểm tra bếp ăn khu công nghiệp và trường học.
Phát huy vai trò cộng đồng. Chi cục thiết lập đường dây nóng, phối hợp báo chí để tiếp nhận thông tin phản ánh của tập thể, cá nhân liên quan đến việc bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm trên địa bàn.
Đặc biệt, xác định bảo đảm an toàn thực phẩm tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống là nhiệm vụ trọng tâm, thời gian qua thành phố đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông, tổ chức các hội thảo, tập huấn nâng cao kiến thức cho đội ngũ cán bộ chuyên môn, siết chặt công tác quản lý, kiểm tra giám sát, xử lý các cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm.
Cùng với đó, tăng cường công tác quản lý để nâng cao ý thức, trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh chế biến thực phẩm trong việc chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về an toàn vệ sinh thực phẩm, tuyên truyền người dân lựa chọn sử dụng thực phẩm an toàn, rõ nguồn gốc xuất xứ.
– Ông chia sẻ thêm cách tổ chức thực hiện cụ thể ra sao?
– Cụ thể năm 2025, Chi cục tổ chức 1 hội nghị triển khai Tháng hành động vì an toàn vệ sinh thực phẩm với gần 300 người tham dự; tổ chức 11 hội nghị, tập huấn an toàn thực phẩm cho 856 cán bộ làm công tác quản lý an toàn thực phẩm của Trung tâm Y tế khu vực và tuyến xã; tổ chức 15 lớp tập huấn, phổ biến kiến thức an toàn vệ sinh thực phẩm cho 3.746 người quản lý, người trực tiếp chế biến, phục vụ tại các bếp ăn bán trú các trường mầm non và tiểu học; 9 lớp cho 1.079 người là chủ cơ sở, người trực tiếp sản xuất, chế biến tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể và cơ sở nước uống đóng chai, nước đá dùng liền; tổ chức 10 lớp tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm cho 654 người trực tiếp chế biến và chủ cơ sở theo đơn đề nghị của các cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm; tổ chức 3 hội nghị truyền thông về an toàn vệ sinh thực phẩm cho các tổ dân phố, người dân, người tiêu dùng trên địa bàn các xã, phường với 436 người tham gia; tư vấn kiến thức trực tiếp cho 158 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm…
– Ông có thể cho biết những biện pháp đó mang lại kết quả như thế nào?
– Kết quả thể hiện ở nhiều góc độ. Trước hết là sự ổn định của sức khỏe cộng đồng. Nhiều năm qua, thành phố kiểm soát tốt các sự cố ngộ độc tập thể; các khu công nghiệp, trường học, bệnh viện vận hành bếp ăn an toàn. Tỷ lệ cơ sở đạt yêu cầu tăng dần. Sau mỗi đợt tập huấn, nhiều hộ kinh doanh tuân thủ đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Nâng cao hiệu quả răn đe và giảm tái phạm. Các vụ việc nặng được chuyển liên ngành xử lý, thậm chí đình chỉ hoạt động, đã khiến cơ sở khác nhìn vào để điều chỉnh. Trước kia, một số nơi có tình trạng phạt xong lại vi phạm; nay khi áp dụng cơ chế kiểm tra nhiều tuyến, test mẫu và công khai thông tin, việc tái phạm giảm rõ. Bên cạnh đó còn góp phần bảo vệ uy tín sản phẩm địa phương và nâng cao năng lực cán bộ tuyến cơ sở.
Năm 2025, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm thành phố tham mưu thành lập 4 đoàn kiểm tra liên ngành do Sở Y tế chủ trì và thực hiện 27 đoàn kiểm tra theo kế hoạch và đột xuất tiến hành kiểm tra, hậu kiểm đối với: các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; cơ sở sản xuất nước uống đóng chai, nước đá dùng liền; cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống; bếp ăn tập thể; các cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu thực phẩm, bao bì chứa đựng thực phẩm, phụ gia thực phẩm thuộc diện đăng ký bản công bố, tự công bố thuộc lĩnh vực ngành Y tế quản lý… Các đoàn kiểm tra liên ngành do Sở Y tế chủ trì và các đoàn kiểm tra của Chi cục đã thực hiện kiểm tra, hậu kiểm được 623 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Kết quả, chỉ ra 31 cơ sở vi phạm (chiếm tỷ lệ 4%), xử phạt hành chính với số tiền phạt hơn 613 triệu đồng.
– Trong thời gian tới, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hải Phòng sẽ ưu tiên những giải pháp nào để tiếp tục nâng cao hiệu quả bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm trên địa bàn?
– Chi cục sẽ hướng dẫn, phối hợp với các UBND xã, phường, đặc khu đẩy mạnh các hoạt động kiểm tra, hậu kiểm với doanh nghiệp phân phối lớn, đối với loại hình thức ăn đường phố; hỗ trợ chuyên môn, lấy mẫu và công khai kết quả để tạo động lực. Đẩy mạnh giám sát đặc biệt cơ sở cung cấp suất ăn cho học sinh và công nhân. Mọi cơ sở này phải đạt chuẩn, có hợp đồng đầu vào; nếu vi phạm sẽ xử lý nghiêm, thậm chí loại khỏi danh sách cung cấp. Chúng tôi cũng nghiên cứu tăng cường kiểm tra ngoài giờ, nhất là ca đêm.
Cùng với đó, tăng cường công tác truyền thông. Phối hợp với các đơn vị truyền thông trên địa bàn mở các chuyên mục cảnh báo nhanh, nêu gương cơ sở tốt; đồng thời công khai cơ sở vi phạm để người dân giám sát. Đổi mới tuyên truyền theo cách tiếp cận mềm mại, đi vào từng bữa ăn. Đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và cải cách thủ tục. Cấp phép trực tuyến, hồ sơ điện tử, cơ sở dữ liệu tập trung giúp quản lý minh bạch hơn, cán bộ có thể giám sát từ xa.
Điều quan trọng nhất, tôi cho rằng, là xây dựng văn hóa an toàn trong từng người dân Hải Phòng. Cơ quan quản lý chỉ là người gác cửa, còn “chủ nhà” phải chính là cộng đồng.
Trân trọng cảm ơn ông.
ĐỨC THÀNH thực hiện