Viêm phổi là căn bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới, bệnh không chỉ xảy ra ở trẻ em mà còn xảy ra ở người lớn, nhất là thời tiết Đông – Xuân khi nhiệt độ môi trường liên tục thay đổi, có sự chênh lệch giữa ngày và đêm lớn khiến người sức khỏe yếu không thích nghi dễ bị mắc bệnh. Ngoài ra, điều kiện môi trường mùa xuân mưa ẩm cũng rất thuận lợi cho vi khuẩn, virus phát triển và lây lan, càng làm tăng nguy cơ mắc bệnh của con người, nhất là với các bệnh hô hấp trong đó có viêm phổi.
Nguyên nhân gây bệnh
Các nguyên nhân gây bệnh viêm phổi thường gặp là vi khuẩn Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae. Ngoài ra, người ta còn ghi nhận các virus như: virus cúm, cúm gia cầm, virus hợp bào hô hấp, Adenovirus, Coronavirus… cũng có thể gây viêm phổi nặng. Một số trường hợp khác do nấm hoặc ký sinh trùng. Các tác nhân này có thể xâm nhập vào phổi theo các con đường hít phải vi khuẩn ở môi trường bên ngoài hoặc từ ổ nhiễm khuẩn của đường hô hấp trên…
Viêm phổi ở người cao tuổi thường gặp nhất do nhiễm khuẩn, nhiễm virus. Khi sức đề kháng của cơ thể suy giảm hoặc sau một đợt nhiễm virus đường hô hấp trên, niêm mạc đường dẫn khí hô hấp bị tổn thương làm cho vi khuẩn, virus dễ dàng xâm nhập, tấn công vào phổi và gây bệnh. Điều đáng lo ngại nhất ở người cao tuổi bị viêm phổi do virus vì những người này thường có bệnh lý mạn tính đi kèm và hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Đối với người làm việc có nhiều khói bụi ô nhiễm môi trường… là các yếu tố thường gặp và là tác nhân thúc đẩy tình trạng viêm phổi. Thực tế thấy rằng không phải tất cả các trường hợp viêm phổi đều có thể tìm được nguyên nhân. Có tới 50% trường hợp không tìm được nguyên nhân gây bệnh mà thường chỉ ghi nhận các yếu tố nguy cơ thúc đẩy khiến tình trạng người bệnh mắc viêm phổi.
Biểu hiện của bệnh như thế nào?
Tùy từng nguyên nhân gây bệnh mà biểu hiện của viêm phổi có những điểm khác nhau, tuy nhiên, các biểu hiện phổ biến là người bệnh xuất hiện ho thường kèm theo cảm giác khan cổ họng. Có thể xuất hiện đờm có màu vàng, xanh hoặc có máu. Người bệnh có biểu hiện khó thở, tim đập loạn nhịp. Sốt nhẹ hoặc hơi sốt nên có người không cảm nhận được, thưởng chỉ cảm thấy mệt mỏi, uể oải. Người bệnh viêm phổi thường xuyên đổ mồ hôi, ăn không cảm thấy ngon miệng, đau ngực khi bình thường và trở nặng hơn khi thở hoặc ho. Các biểu hiện ít phổ biến hơn là tình trạng ho ra máu, nhức đầu, mệt mỏi, buồn nôn, thở khò khè, đau khớp và cơ.
Nếu không được điều trị đúng, viêm phổi nặng có thể gây ra các biến chứng tại phổi như: Suy hô hấp, xẹp một thùy phổi, áp xe phổi; Các biến chứng trong lồng ngực có thể là: tràn dịch màng phổi, tràn mủ màng phổi, viêm màng ngoài tim…Biến chứng xa có thể xảy ra là: Viêm nội tâm mạc cấp tính; viêm khớp; viêm màng não…
Làm gì để phòng ngừa bệnh viêm phổi?
Để phòng ngừa bệnh viêm phổi và đặc biệt là viêm phổi nặng chúng ta cần phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm virus, vi khuẩn từ người sang người bằng cách khi ra đường cần có khẩu trang, nhất là nơi tập trung lễ hội, nơi công cộng đông người, cần thường xuyên rửa tay,… Cần tiêm vaccine phòng cúm mỗi năm 1 lần. Đối với người bị bệnh hô hấp mạn tính, đái tháo đường, bệnh gan mạn tính, bệnh thận mạn, tình trạng suy giảm miễn dịch, bệnh tim mạn, nghiện rượu, người lớn tuổi cần tiêm vaccine phế cầu 5 năm/lần. Tiêm các loại vaccine chống virus, vi khuẩn khác theo nhu cầu.
Ngoài ra, lối sống lành mạnh cũng giúp phòng tránh viêm phổi: Nơi ở phải thông thoáng, giữ ấm và tránh tiếp xúc nhiều với không khí lạnh; Đeo khẩu trang, tránh tiếp xúc và giữ khoảng cách khi tiếp xức người bệnh, tránh nơi tập trung đông người; Giữ vệ sinh răng miệng, giữ vệ sinh đường hô hấp trên sạch và thoáng. Rửa tay thường xuyên với xà phòng; Duy trì việc tập thể dục hàng ngày để nâng cao sức khỏe, tùy điều kiện của từng người. Những người bị liệt cần được vận động bằng cách nâng dậy và xoa bóp các cơ bắp, bụng và tập hít thở sâu để phục hồi các chức năng của phổi; Bỏ thói quen hút thuốc là, uống rượu bia; Kiểm soát cân nặng và chế độ dinh dưỡng hợp lý; Uống đủ nước, ăn nhiều hoa quả và rau xanh thay cho các món ăn nhiều đạm, tinh bột, dầu mỡ… Những thói quen tốt này sẽ giúp cho sức khỏe và hệ miễn dịch tăng lên, vừa giúp ngăn ngừa bệnh tật, đồng thời giúp kiểm soát được bệnh mãn tính kèm theo.
Tất cả các trường hợp có biểu hiện của viêm phổi hoặc nghi ngờ viêm phổi đều cần đến gặp bác sĩ để khám, chẩn đoán và điều trị. Người bệnh không nên chủ quan, tự điều trị hay tự mua thuốc kháng sinh về uống. Điều trị không đúng cách có thể dẫn đến bệnh nặng hơn, gây ra biến chứng và làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh.
Ths. Bùi Đức Lợi