Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể
Thực trạng hút thuốc ở Việt Nam và tại Hải Phòng
Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có số người hút thuốc lớn: các điều tra toàn cầu cho thấy khoảng 15,6 triệu người trưởng thành ở Việt Nam đang sử dụng thuốc lá. Con số này phản ánh gánh nặng y tế – xã hội lớn do thuốc lá gây ra.
Tại Hải Phòng tỉ lệ hút chung là 19,0%, trong đó nam giới hút thuốc là 35,8%, và tỉ lệ nữ giới hút thuốc là 2,2%. Những con số này cho thấy thuốc lá vẫn phổ biến, đặc biệt ở nam giới và một số nhóm tuổi lao động.
Ngoài thuốc lá điếu truyền thống, các sản phẩm thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang gia tăng, đặc biệt trong thanh thiếu niên, điều này làm phức tạp thêm nỗ lực phòng chống tác hại thuốc lá. Hải Phòng cũng ghi nhận gia tăng tỷ lệ sử dụng các sản phẩm này ở học sinh trong những năm gần đây.
Làm sao thuốc lá lại làm tổn hại mắt?
Khói thuốc chứa hàng nghìn chất hóa học độc hại và các gốc tự do, những tác nhân gây stress oxy hóa mạnh. Ở mắt, cơ chế tác động chính gồm:
- Gây stress oxy hóa lên thủy tinh thể, phá hủy protein và cấu trúc mô khiến thủy tinh thể trở nên đục sớm hơn (đẩy nhanh tiến triển đục thủy tinh thể).
- Tổn thương mạch máu và hàng rào máu-võng mạc, làm giảm dinh dưỡng tới hoàng điểm, góp phần vào thoái hóa điểm vàng.
- Kích thích viêm mạn trên bề mặt mắt, gây khô mắt, giảm khả năng phục hồi sau chấn thương hoặc phẫu thuật, và tăng nguy cơ nhiễm trùng giác mạc.
- Những cơ chế này được hỗ trợ bởi các phân tích tổng hợp và báo cáo y học quốc tế, cho thấy hút thuốc làm tăng rõ rệt nguy cơ mắc đục thủy tinh thể và thoái hóa điểm vàng.
Nguy cơ cụ thể: đục thủy tinh thể và thoái hóa điểm vàng
Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy người hút thuốc có nguy cơ mắc đục thủy tinh thể cao hơn so với người không hút, và nguy cơ tăng theo lượng thuốc hút và thời gian hút. Nhiều phân tích tổng hợp chỉ ra mối liên hệ rõ ràng giữa hút thuốc và đục thủy tinh thể tuổi già (đặc biệt là dạng nhân, nuclear cataract). Ngoài ra, hút thuốc còn làm tăng nguy cơ thoái hóa điểm vàng, theo một số báo cáo, người hút thuốc có thể có nguy cơ mắc AMD cao gấp 2 – 4 lần so với người chưa từng hút. WHO và các tổ chức chuyên môn đã cảnh báo hút thuốc khiến AMD xuất hiện sớm hơn và tiến triển nhanh hơn.
Hệ quả lâm sàng và xã hội
Đục thủy tinh thể là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa có thể phòng ngừa được bằng phẫu thuật thay thủy tinh thể. Tuy nhiên, khi bệnh xuất hiện ở người trẻ hơn hoặc tiến triển nhanh do thuốc lá, chi phí điều trị tăng lên, khả năng phục hồi thị lực sau phẫu thuật có thể bị ảnh hưởng nếu mắt đã tổn hại nhiều. Với tỷ lệ hút thuốc còn cao ở nam giới và một bộ phận dân cư, gánh nặng về chi phí y tế và giảm năng suất lao động do suy giảm thị lực sẽ tiếp tục là vấn đề xã hội lớn.
Lời khuyên dành cho người dân:
- Ngưng hút thuốc là bước hiệu quả nhất để giảm nguy cơ các bệnh lý mắt liên quan tới thuốc lá. Các chuyên gia nhãn khoa khuyến cáo bệnh nhân nên bỏ thuốc trước và sau phẫu thuật mắt để tăng hiệu quả phục hồi.
- Kiểm tra mắt định kỳ, đặc biệt với người trên 40 tuổi hoặc có tiền sử hút thuốc lâu năm: phát hiện sớm đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng hoặc tổn thương võng mạc sẽ giúp can thiệp kịp thời.
- Chính sách cộng đồng: tăng cường phòng chống thuốc lá, mở rộng các chương trình hỗ trợ cai nghiện và cấm/giảm tiếp cận sản phẩm mới ở thanh thiếu niên, những biện pháp này cần được triển khai quyết liệt để giảm số người hút trong tương lai.
Thuốc lá không chỉ lấy đi hơi thở và trái tim của người hút, nó còn mờ dần cả ánh sáng cuộc sống bằng cách làm suy giảm thị lực, việc nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá đối với mắt, khuyến khích bỏ thuốc và thực hiện khám mắt định kỳ là việc làm cấp bách để bảo vệ thị lực cho bản thân và cộng đồng.
Phạm Hậu (TH)