Tính cấp thiết của việc đưa thuốc lá thế hệ mới vào khung quản lý để bảo vệ sức khỏe giới trẻ

Câu 1: Qua theo dõi các phiên thảo luận về dự thảo Luật PCTHTL đang để Quốc hội thảo luận và cho ý kiến, Ông đánh giá thế nào về tính cấp thiết của việc đưa thuốc lá thế hệ mới vào khung quản lý để bảo vệ sức khỏe giới trẻ?

Qua theo dõi các phiên thảo luận tại Quốc hội về dự thảo Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) sửa đổi, có thể thấy việc đưa thuốc lá thế hệ mới - gồm thuốc lá điện tử (vape, pod) và thuốc lá nung nóng - vào khung quản lý là một trong những điểm mới nhất được đưa vào dự thảo Luật và được đánh giá là rất cấp thiết.

Thứ nhất Luật PCTHTL hiện hành được ban hành năm 2012, khi thuốc lá thế hệ mới chưa xuất hiện trên thị trường nên chỉ phù hợp với việc quản lý thuốc lá truyền thống.

Thứ hai: Tại các phiên thảo luận, có 2 nhóm ý kiến chính đều thống nhất về tác hại của thuốc lá thế hệ mới nhưng khác nhau về cách quản lý: Đó là cấm hoàn toàn và nhóm đề xuất quản lý chặt. Theo tôi thuốc lá thế hệ mới chứa nicotin hàm lượng cao, kim loại nặng, chất gây ung thư, gây ngộ độc cấp tính, rối loạn tâm thần do pha trộn ma túy tổng hợp nên cấm hoàn toàn.

Thứ ba: Theo thông tin từ Bộ Y tế tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh 13-17 tuổi tăng đều qua các năm, từ 2,6% năm 2019 lên khoảng 8,1% năm 2023. Việc định nghĩa rõ trong Luật, sẽ giúp lực lượng chức năng thuận lợi trong xử lý việc mua bán, quảng cáo, đặc biệt là bán cho người chưa thành niên.

Câu 2: Quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán sẽ mang lại hiệu quả ra sao cho công tác phòng ngừa hút thuốc ở người trẻ và giảm tỷ lệ tái nghiện?

Quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán là một trong những biện pháp được WHO (Tổ chức y tế thế giới) khuyến nghị trong công ước khung về kiểm soát thuốc lá và đã được nhiều nước áp dụng. Theo nội dung của Công ước khung, WHO yêu cầu các quốc gia thành viên áp dụng lệnh cấm toàn diện đối với quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá, bao gồm cả việc trưng bày tại điểm bán. Mục tiêu của chính sách nhằm:

- Giảm sự hấp dẫn và khả năng tiếp cận thuốc lá đối với giới trẻ thông qua việc loại bỏ hoàn toàn yếu tố trưng bày tại điểm bán,

- Giảm thiểu việc bình thường hóa hành vi hút thuốc, hạn chế tác động thị giác khuyến khích sử dụng thuốc lá, đồng thời giảm hành vi mua ngoài dự định, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên hoặc những người đang trong quá trình cai nghiện;

- Hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện bằng cách loại bỏ các tác nhân gợi nhớ và kích thích tiêu dùng, qua đó xây dựng môi trường thuận lợi hơn cho việc bỏ thuốc; tăng cường hiệu quả thực thi các quy định hiện hành về cấm quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá.

-Tính đến cuối năm 2024, trên thế giới đã có 59 quốc gia ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Trong khu vực ASEAN có 05 nước đã cấm trưng bày bao gồm: Thái Lan, Brunei, Singapore và Lào, Malaysia.

Câu 3: Lệnh cấm bán thuốc lá trên mạng có ý nghĩa thế nào, và ngành y tế cần phối hợp liên ngành ra sao để thực thi triệt để quy định này?

Lệnh cấm bán thuốc lá trên môi trường mạng là một trong những quy định được thảo luận nhiều trong dự thảo Luật PCTHTL sửa đổi, vì đây là kênh phân phối chính của thuốc lá thế hệ mới và cũng là kẽ hở lớn nhất hiện nay.

1. Ý nghĩa của lệnh cấm bán trên mạng

Chặn kênh tiếp cận chính của giới trẻ vì theo báo cáo của Bộ Y tế tại Quốc hội, hơn 70% giao dịch thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng được thực hiện qua Facebook, TikTok, Zalo, sàn thương mại điện tử.

Chặn quảng cáo trá hình: Trên mạng, thuốc lá không chỉ được bán mà còn được quảng cáo dưới dạng review, unbox, clip "phối khói nghệ thuật". Lệnh cấm bán online sẽ tạo cơ sở pháp lý để yêu cầu nền tảng gỡ bỏ.

Thuốc lá điện tử bán online rất khó kiểm soát nguồn gốc, có mẫu xét nghiệm chứa ma túy tổng hợp, chất gây nghiện mới gây nguy cơ ngộ độc cấp tính.

2. Ngành y tế cần phối hợp liên ngành ra sao để thực thi triệt để quy định này?

Ngành Y tế đóng vai trò đầu mối chuyên môn, cung cấp bằng chứng tác hại, danh mục sản phẩm cấm. Tiếp nhận thông tin phản ánh từ Trạm Y tế, trường học, người dân về điểm bán online. Tư vấn cai nghiện cho người đã sử dụng. Vì vậy Ngành y tế cần có có sự phối hợp liên ngành mới có thể thực thi quản lý thuốc lá.

Đề xuất:

- Đối với ngành Công Thương: Chủ trì kiểm tra, xử lý hành vi kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ.

- Đối với Ngành Giáo dục & Đào tạo: Kiểm soát việc mua bán, quảng cáo, sử dụng thuốc lá trong trường học, phối hợp với Y tế để giáo dục học sinh kỹ năng nhận diện và từ chối.

- Các đơn vị quản lý về Thông tin & Truyền thông - An ninh mạng: Yêu cầu gỡ bỏ quảng cáo, khóa tài khoản bán hàng vi phạm; chặn tên miền bán hàng lậu trên nền tảng mạng xã hội.

- Công an, chính quyền địa phương: Phát hiện và xử lý các đường dây buôn lậu thuốc lá. UBND xã phường thành lập các Đoàn Kiểm tra liên ngành kiểm tra các điểm kinh doanh, cửa hàng tạp hóa, quán game…