Lao kháng thuốc: Điều trị đúng, không bỏ dở

Bỏ trị: Từ nguy cơ đến tổn thương nặng nề

Hơn 10 năm trước, ông P.Đ.S, 50 tuổi, ở xã Yết Kiêu, từng điều trị lao phổi. Năm 2022, ông được phát hiện mắc lao kháng thuốc nhưng đã bỏ điều trị. Khi nhập viện trở lại, ông ho ra máu, tổn thương phổi rất nặng. Sau khoảng hai tuần điều trị tại Bệnh viện Phổi Hải Dương, tình trạng ho ra máu đã thuyên giảm, nhưng hành trình điều trị vẫn còn dài.

Trường hợp của ông S. là lời cảnh báo về hậu quả của việc không điều trị hoặc điều trị không đầy đủ. Theo bác sĩ chuyên khoa I Đàm Thị Thinh, Phó Trưởng khoa Lao - HIV - Kháng thuốc, Bệnh viện Phổi Hải Dương, phần lớn các trường hợp lao kháng thuốc được phát hiện có liên quan đến việc người bệnh không tuân thủ phác đồ hoặc bỏ điều trị. Khi thuốc không được sử dụng đúng và đủ, vi khuẩn lao có thể tiếp tục tồn tại, gây tổn thương và làm xuất hiện tình trạng kháng thuốc. Người bệnh có thể phải điều trị bằng phác đồ phức tạp, kéo dài hơn, đồng thời đối mặt với nhiều tác dụng phụ và gánh nặng chi phí.

Bác sĩ chuyên khoa I Đàm Thị Thinh khám bệnh cho bệnh nhân lao kháng thuốc

Sau khi Hải Dương và Hải Phòng sáp nhập, công tác quản lý, điều trị lao kháng thuốc tại thành phố Hải Phòng được phân theo địa bàn: Bệnh viện Phổi Hải Dương phụ trách khu vực phía tây, Bệnh viện Phổi Hải Phòng đảm nhiệm khu vực phía đông. Năm 2025, Bệnh viện Phổi Hải Dương tiếp nhận 26 bệnh nhân lao kháng thuốc; trong 9 tháng năm 2026 ghi nhận thêm 18 trường hợp. Đáng chú ý, phần lớn bệnh nhân thuộc nhóm lao kháng đa thuốc. Tại khu vực phía đông, lao kháng thuốc chiếm khoảng 3% tổng số bệnh nhân lao điều trị nội trú tại Bệnh viện Phổi Hải Phòng; mỗi năm, đơn vị phát hiện hàng chục ca mới qua công tác tầm soát và quản lý bệnh nhân.

Thực tế tại hai cơ sở cho thấy, lao kháng thuốc vẫn là thách thức trong công tác phòng, chống lao tại Hải Phòng. Tuy nhiên, số bệnh nhân được tiếp nhận trong từng giai đoạn chưa đủ cơ sở để nhận định xu hướng mắc bệnh trong cộng đồng. Đáng lo ngại hơn là tình trạng bỏ dở điều trị, uống thuốc không đều hoặc không tái khám đúng lịch, có thể khiến bệnh tiến triển nặng, làm phức tạp quá trình điều trị và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, sinh hoạt của người bệnh. Tác dụng phụ như mệt mỏi, buồn nôn, chóng mặt, tăng men gan hoặc ảnh hưởng thị lực có thể khiến người bệnh nản lòng. Chi phí đi lại, mất thu nhập do giảm khả năng lao động và tâm lý mặc cảm cũng là những rào cản khiến việc duy trì điều trị trở nên khó khăn.

Phác đồ mới và sự đồng hành để người bệnh không bỏ cuộc

Một trường hợp khác là anh V.Đ.T, 39 tuổi, ở xã Đường An. Khi đang lao động ở nước ngoài, anh được chụp phim và nghi ngờ mắc bệnh phổi. Trở về Việt Nam, anh có biểu hiện ho, tức ngực, khó thở và đến Bệnh viện Phổi Hải Dương khám. Kết quả xét nghiệm GeneXpert xác định anh mắc lao kháng thuốc.

Sau khi phát hiện bệnh, anh T. được tư vấn sàng lọc những người tiếp xúc gần. Kết quả, vợ anh cũng mắc lao kháng thuốc và đang điều trị; các con và người thân khác chưa phát hiện bệnh. Câu chuyện của gia đình anh T. cho thấy lao kháng thuốc không chỉ ảnh hưởng đến một cá nhân. Bệnh lao lây qua đường không khí, vì vậy người sống cùng nhà hoặc thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân cần được tư vấn, sàng lọc và theo dõi sức khỏe theo hướng dẫn của cơ sở y tế.

Theo bác sĩ Đàm Thị Thinh, người mắc lao kháng thuốc vẫn có cơ hội điều trị khỏi nếu tuân thủ đúng phác đồ. Từ năm 2024, Bệnh viện Phổi Hải Dương được Chương trình chống lao Quốc gia lựa chọn triển khai các phác đồ BPaLM và BPaL. Với những trường hợp đủ điều kiện, thời gian điều trị lao kháng đa thuốc, tiền siêu kháng thuốc có thể rút ngắn từ 18 - 20 tháng xuống khoảng 6 tháng; một số trường hợp cần kéo dài đến 9 tháng. Phác đồ sử dụng thuốc đường uống, giúp giảm gánh nặng tiêm và thuận lợi hơn cho người bệnh.

Theo báo cáo của bệnh viện, tỷ lệ điều trị thành công lao kháng thuốc năm 2025 đạt 83,7%. Kết quả đánh giá trong 9 tháng năm 2026 đạt 100% đối với nhóm bệnh nhân được thu nhận điều trị cùng kỳ năm trước. Đây là kết quả đánh giá theo nhóm bệnh nhân đã có thời gian theo dõi, không phải tỷ lệ hoàn tất điều trị của toàn bộ người bệnh mới tiếp nhận trong năm 2026.

Tuân thủ điều trị để ngăn nguồn lây trong cộng đồng

Thạc sĩ Nguyễn Văn Cường, Trưởng phòng Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Phổi Hải Dương cho biết, bệnh viện phối hợp với các cơ sở y tế tuyến dưới quản lý người bệnh sau khi ra viện. Người bệnh ở xa có thể được chuyển về trạm y tế hoặc trung tâm y tế khu vực để lĩnh thuốc và tiếp tục theo dõi. Với những trường hợp quá lịch tái khám, bệnh viện chủ động liên hệ, tư vấn để hạn chế nguy cơ bỏ trị.

Bệnh viện cũng tăng cường phát hiện sớm bằng xét nghiệm GeneXpert, cho kết quả trong khoảng 2 giờ, cùng các kỹ thuật xét nghiệm chuyên sâu khác. Xe X-quang lưu động được đưa đến cộng đồng để sàng lọc, phát hiện người nghi mắc lao, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao. Tuy nhiên, việc triển khai phác đồ mới vẫn gặp khó khăn khi có thời điểm nguồn thuốc chưa đáp ứng kịp, khiến một số người bệnh phải chuyển sang phác đồ dài ngày. Bảo đảm nguồn thuốc ổn định là điều cần thiết để duy trì điều trị liên tục.

Với người dân, thông điệp quan trọng nhất là không tự ý ngừng thuốc khi triệu chứng thuyên giảm hoặc gặp tác dụng phụ. Khi ho kéo dài trên 2 tuần, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm, sút cân không rõ nguyên nhân hoặc đau ngực, cần đến cơ sở y tế để được khám và kiểm tra.

Lao kháng thuốc là bệnh có thể điều trị, nhưng cơ hội khỏi bệnh phụ thuộc rất lớn vào phát hiện sớm và tuân thủ phác đồ. Điều trị đúng, đủ không chỉ bảo vệ sức khỏe người bệnh mà còn góp phần ngăn chặn nguồn lây, bảo vệ gia đình và cộng đồng.